Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erhan Aydın, 15 Aralık Dünya Türk Dili Ailesi Günü dolayısıyla yaptığı değerlendirmede, Türk dilinin köklü tarihine ve Orhun Yazıtlarının bilim dünyası için taşıdığı evrensel öneme dikkati çekti.
DEÜ Buca Eğitim Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Aydın, 15 Aralık 1893’te Orhun Yazıtlarının ilk kez çözüldüğünü hatırlatarak, bu tarihin 15 Aralık 2025’ten itibaren Dünya Türk Dili Ailesi Günü olarak kutlanmaya başlandığını belirtti.
Türk dili ailesinin yalnızca Türkiye Türkçesiyle sınırlı olmadığını vurgulayan Aydın, “Asya’dan Balkanlara, Sibirya’dan Orta Doğu’ya kadar kırkın üzerinde yazı diliyle varlığını sürdüren bütün Türk dillerini kastediyoruz. Bu bakımdan 15 Aralık son derece önemli bir tarihtir.” dedi.
Aydın, 15 Aralık’ın Orhun Yazıtlarının çözüldüğü gün olarak kabul edildiğini belirterek, Danimarkalı dil bilimci Vilhelm Thomsen’in yazıtların çözümünü 15 Aralık 1893’te Danimarka Kraliyet Bilimler Akademisine sunduğunu anımsattı.
Yazıtların yalnızca anıtsal taşlardan ibaret olmadığını ifade eden Aydın, dil araştırmaları açısından gündelik kullanım eşyaları üzerindeki yazıtların büyük önem taşıdığını belirterek, bu metinlerde halk dilinin daha açık biçimde görülebildiğini kaydetti.
Orhun Yazıtlarının çözüm sürecinin uzun yıllar süren uluslararası bir bilimsel yarışın ürünü olduğunu dile getiren Aydın, Vilhelm Thomsen ile Wilhelm Radloff arasındaki çalışmalara işaret ederek, Thomsen’in “Tengri, Köl Tigin ve Türk” kelimeleri üzerinden yürüttüğü çözümleme yönteminin bilimsel bir kırılma noktası oluşturduğunu söyledi.
Türkiye’deki çalışmaların gelişmesinde Mustafa Kemal Atatürk’ün desteğinin önemli olduğunu vurgulayan Aydın, Atatürk’ün Eski Türk Yazıtları çalışmalarına özel önem verdiğini ifade etti.
Aydın, Orhun Yazıtlarının yalnızca Türk tarihi açısından değil, Asya’daki birçok halk için de büyük değer taşıdığını belirterek, “Bu eserler sadece Türk dili için değil, insanlık tarihi için de son derece kıymetlidir.” değerlendirmesinde bulundu.
