Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB), yaklaşık 20 yıldır yürüttüğü aylık üretici ve market fiyat araştırmasına ilişkin yazılı bir açıklama yayımladı. Açıklamada Kasım ayına ait üretici–market fiyat değişimleri ile tarımsal girdi maliyetlerindeki hareketlilik değerlendirildi.
TZOB, verilerin “masa başında değil, sahada ve belgeli olarak” toplandığını vurgulayarak, beş bölgedeki Ziraat Odaları aracılığıyla fiyatların düzenli biçimde takip edildiğini belirtti. Birliğin temel amacının, üreticinin emeğinin karşılığını alıp almadığını ortaya koymak, tüketicinin yüksek fiyatla karşılaşma nedenlerini açıklamak ve spekülatif fiyat oluşumlarını tespit ederek kamuoyunu bilgilendirmek olduğu ifade edildi.
Açıklamada, tek bir marketteki kampanya fiyatlarının ülke geneline mal edilemeyeceği, düşük kalibreli ya da kampanyalı ürünlerin fiyatı düşürmesinin olağan olduğu, TZOB’un ise tüm bölgelerden derlenen ortalama fiyatları esas aldığı aktarıldı. Rekolte, ambalajlama, depolama, işçilik, nakliye, ihracat akışı, aracı payları ve fire gibi pek çok unsurun fiyat oluşumunda etkili olduğu hatırlatıldı.
Üretici–market fiyatları
Kasım ayında üretici ve market arasındaki fiyat farkı en fazla yüzde 392,86 ile mandalinada görüldü. Mandalinayı yüzde 206,87 ile portakal, yüzde 203,80 ile ıspanak, yüzde 191,39 ile maydanoz ve yüzde 189,17 ile havuç izledi.
Bu dönemde mandalina 4,9 kat, portakal 3,1 kat, ıspanak 3 kat, maydanoz, havuç ve kuru incir ise 2,9 kat fazlaya tüketiciye ulaştı. Üreticide 6 lira 20 kuruş olan mandalina markette 30 lira 56 kuruşa; 16 lira 80 kuruş olan portakal 51 lira 55 kuruşa; 17 lira 53 kuruş olan ıspanak 53 lira 27 kuruşa; 5 lira 9 kuruş olan maydanoz 14 lira 82 kuruşa; 11 lira olan havuç ise 31 lira 81 kuruşa satıldı.
Kasım ayında markette fiyatı en çok artan ürün pırasa, üreticide ise patates oldu. Fiyatı en fazla düşen ürün ise markette marul, üreticide portakal olarak kaydedildi.
Market fiyatları
Markette incelenen 42 ürünün 18’inde fiyat artışı, 24’ünde ise düşüş yaşandı. Fiyatı en çok artan ürün yüzde 149,5 ile pırasa olurken, bunu yüzde 118,3 ile ıspanak, yüzde 71,7 ile fındık ve yüzde 58,5 ile antep fıstığı takip etti. En fazla düşüş ise yüzde 55 ile marul, ardından yüzde 46,6 ile portakal ve yüzde 43,3 ile kuru soğan geldi.
Üretici fiyatları
Üreticide 34 ürünün 10’unda artış, 18’inde düşüş, 6’sında ise değişim olmadı. En çok fiyat düşüşü yüzde 43,1 ile portakalda görüldü. Bunu yüzde 38 ile mandalina, yüzde 36,5 ile karnabahar ve yüzde 30,8 ile kabak izledi. Üreticide fiyatı en çok artan ürün yüzde 34,9 ile patates oldu. Patatesi yüzde 34,6 ile salatalık, yüzde 17,2 ile pırasa ve yüzde 15,8 ile kuru incir takip etti.
Fiyat değişimlerinin nedenleri
Kasım ayında Adana’da tarım işçilerini organize eden elçi gruplarının ücret artışı talebiyle 10 gün greve gitmesi, erkenci mandalina hasadını aksattı. Hasadın gecikmesi nedeniyle erkenci çeşitler raf ömrünü kaybetti. Bu sezon Rusya’nın Türkiye yerine alternatif tedarikçilere yönelmesi de ihracatı daraltarak iç piyasada arz fazlalığına yol açtı. Geçen yılki düşük rekoltenin ardından bu sezon “var yılı” yaşanması, fiyatların hızla düşmesini beraberinde getirdi. Bölgedeki erkenci mandalina fiyatlarının 1–2 lira seviyelerine kadar gerilediği belirtildi. Mandalinadaki sert düşüş, talebin yön değiştirmesiyle portakal fiyatlarını da aşağı çekti.
Karnabahar ve kabakta arz fazlalığı ve talep düşüşü fiyatları geriletti. Soğan ve patatesin depoya kaldırılmasıyla işçilik ve depo maliyetlerinin artması fiyatlara yansıdı. Salatalık ve pırasada arzın azalması fiyat artışına neden oldu. Kuru incirde sezon başında talep düşük seyrederken, bu ay talep artışıyla fiyatlar yükseldi.
Girdi fiyatları
Ziraat Odaları üzerinden girdi piyasalarından derlenen verilere göre Kasım ayında önceki aya kıyasla:
Amonyum nitrat gübresi yüzde 5,6,
Amonyum sülfat gübresi yüzde 4,2,
Üre gübresi yüzde 2,5,
20.20.0 kompoze gübresi yüzde 2,1,
DAP gübresi yüzde 0,3 arttı.
Yıllık bazda üre gübresi yüzde 65,5, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 47,5, amonyum nitrat gübresi yüzde 45,5, DAP gübresi yüzde 45,1, amonyum sülfat gübresi ise yüzde 29,5 yükseldi.
Kasım ayında yem fiyatlarında aylık bazda süt yeminde yüzde 1, besi yeminde yüzde 0,7 artış oldu. Yıllık artış süt yeminde yüzde 28, besi yeminde yüzde 29,8 olarak gerçekleşti.
Tarım ilacı fiyatları yıllık bazda yüzde 13,6, elektrik fiyatları yüzde 12,8 arttı.
Mazot fiyatları ise bir önceki aya göre yüzde 2,9, yıllık bazda yüzde 29,9 yükseldi.
